Wat is persoonlijke ontwikkeling? Deze term is ongetwijfeld voor meerdere uitleg vatbaar. In mijn ogen gaat het in essentie om het doormaken van een bewustwordingsproces dat leidt tot zelfkennis. Veel in ons is nog onbewust, het betreft dan allerlei onverwerkte zaken uit het (verre) verleden. Deze weer bewust maken en zo onszelf reinigen zodat we weer zuiver mens zijn, dat is mijns inziens het doel en de zin van persoonlijke ontwikkeling. Dit artikel wil een stimulans bieden tot het doormaken van dat proces.

Laat ik om te beginnen aangeven wat persoonlijke ontwikkeling volgens mij in elk geval niet is; namelijk het versterken van een vaststaand zelfbeeld, het aanleren van nieuwe vaardigheden of opdoen van kennis. We leren niets wezenlijks over onszelf, groeien niet echt. Alleen de buitenkant of oppervlakte zoals ratio, vaardigheden en handhavingsmechanismen worden geraakt en gevoed. Er is pas sprake van werkelijke persoonlijke groei en bewustwording als we onszelf leren kennen door zelfreflectie; door ons af te vragen "Wie ben ik echt?".

Durf je deze vraag te stellen aan jezelf, durf jij je innerlijk te ontmoeten, of vind je dat eng? Dan zijn er kennelijk angsten vanbinnen en is dat wat je van jezelf nu moet leren kennen. Als je daar door heen gaat, kom je vanzelf wel weer iets anders tegen en ook daar kijk je vervolgens naar. Zo ongeveer verloopt een proces van zelfreflectie en bewustwording. Door angstige, pijnlijke, veelal oude emoties onder ogen te zien en te verwerken, door naar onze levensomstandigheden te kijken en te bezien wat deze ons over ons zeggen, door in te zien in welke vicieuze cirkels we vastzitten en deze te doorbreken, zo, en zo alleen, zijn we echt bezig met persoonlijke ontwikkeling. De oude Grieken wisten het al: Mens ken uzelf, dóór uzelf!

Het wezenlijke in ons

Wat is spiritualiteit? Ook al zo’n woord waar je vele betekenissen aan kunt toekennen. Voor mij heeft het niet zozeer te maken met religie of kerk, noch met new age, aurareading of mediumschap. Spiritueel betekent voor mij geestelijk. Een spiritueel mens is iemand die leeft in contact met zijn (geestelijke) kern. Iemand die beseft dat hij niet slechts zijn lichaam en persoonlijkheid is en weet dat er in hem een wezenlijk iets leeft. Hoe je dit wezenlijke benoemt, kan ook weer verschillen per persoon. Het is in elk geval geestelijk, niet stoffelijk, het is niet tastbaar of zichtbaar. Wel kun je het in jezelf gewaarworden, bijvoorbeeld als een innerlijk weten.

Dit innerlijke, geestelijke, in ons, is dat een 'wezen'? Noem het de ziel, noem het god, spirit of geest, een kracht, een energie wellicht. Ik ervaar het als een aanwezigheid, die van zich kan laten horen. Als ik goed luister. Om goed te kunnen luisteren dienen we te leren onderscheiden tussen wat zich in ons hoofd afspeelt en dat wat dieper in ons te beluisteren, voelen en weten valt. In ons hart. Want in ons hart huist dat wezenlijke, die ware wijsheid en kracht.

Persoonlijke ontwikkeling leidt geleidelijk en onherroepelijk tot inzicht in dit wezenlijke 'ik'. Want door steeds door allerlei lagen van beperkingen en emoties heen te gaan en ons te blijven afvragen 'wie ben ik echt?', komen we vanzelf uit bij wat we dan wel zijn. Zelfreflectie leidt tot zelfkennis. Deze zelfkennis kan zelfrealisatie opleveren, als we ons ook daadwerkelijk gedragen naar dit weten. En dus de oude vicieuze cirkels van belemmerende gedragspatronen doorbreken en ander gedrag in praktijk brengen.

Op zoek gaan

Waarom zouden we ons hiermee bezighouden? Wat heeft al die zelfreflectie en dergelijke voor nut? Als alles goed gaat in je leven en je hebt alles wat je wilt, tja, dan zul je er niet snel toe overgaan je met zelfreflectie bezig te houden, daar heb je geen zin in! Meestal zijn het dan ook mensen die op een of andere manier niet hebben wat ze willen die deze weg van zelfkennis inslaan. Die niet ervaren dat alles goed is in hun leven, integendeel. Ze ervaren ergens een soort gemis, zijn ziek of ontevreden met hun werk of met zichzelf. Zij gaan op zoek. Niet altijd meteen naar zichzelf. Wel naar 'iets' dat hun antwoorden kan geven op vragen waar ze mee rond lopen. Vragen als: wat zijn mijn kwaliteiten, wat voor werk past bij mij, waarom heb ik deze ziekte of klachten, hoe komt het toch dat ik me zo rot, depressief of anderszins niet lekker in mijn vel voel? Ze zoeken een oplossing ook. Ze willen zich weer goed voelen.

In eerste instantie zoeken we deze oplossing wellicht in de uiterlijke of oppervlakkige, en meestal ook meer bekende, zaken. Zoals medicijnen, een opleiding of nieuwe baan. Er moet iets gebeuren, dus we doen iets. Pas geleidelijk komt het besef dat de pillen of weer een andere baan niets oplossen. Niet echt en niet blijvend althans. Het onbehagen blijft of komt weer terug. Dat komt omdat er wezenlijk niets is gebeurd of veranderd in ons. We hebben niets geleerd van de situatie waar we in zaten, die heeft ons geen inzichten opgeleverd. Vaak vormden onze acties hooguit een soort afleiding.

Echte verandering

Het is mijn overtuiging dat we pas echt groeien als we het wezenlijke in onszelf leren kennen. En dit kan best even duren. Uitzonderingen als Eckhart Tolle daargelaten, die in een flits tot een bevrijdend inzicht komen, gaan de meesten van ons een lange weg van bewustwording (inzicht krijgen in wie we zijn) en transformatie (oude patronen doorbreken). Een weg ook van ons afvragen en ontdekken wat de zin is van wat er zoal gebeurt in ons leven. Zin wil hier zeggen betekenis; welke boodschap is gelegen in situaties in ons leven, bijvoorbeeld een depressie? Depressie is zoiets als afwezigheid van expressie. Wat wil die ziekte ons dus zeggen? Dat we ons moeten uiten! Het onderdrukken van wat diep in ons leeft, kost al onze energie en ontneemt al onze levenslust. En door de ziekte worden we uitgenodigd om ons hiervan bewust te worden. Om dingen te verwerken misschien en zo weer zin te krijgen in het leven en ons er in te begeven.

Om deze omslag te kunnen maken is een proces nodig; van zelfreflectie om te beginnen. Want als we niet beginnen met stilstaan, vragen stellen en naar binnen te kijken en te luisteren, dan gebeurt er niets. We zijn en blijven dan ziek. Als we echter het proces van bewustwording aanvangen zal de transformatie volgen. Als we ons afvragen wat we hadden weggestopt en wat ons tegenhoudt om het te uiten, dan zullen we ons beter kunnen gaan voelen. Er is dus een proces nodig om te komen tot bevredigende antwoorden en blijvende oplossingen. Wat is er spiritueel aan dit proces? Dit zal niet altijd bewust zo worden ervaren. Maar een dergelijk bewustwordings- en zuiveringsproces brengt ons dichter bij onszelf, bij wie we werkelijk zijn. Dat andere, die klachten, ziekte, onvrede en oude pijn, dat zijn we niet echt.

Stille kracht

Persoonlijke ontwikkeling draait derhalve om het leren kennen van onszelf in onze oorspronkelijke, pure aard. En dat ook te kunnen zijn, in ons dagelijks leven te integreren en vorm te geven. Door af te leggen wat we niet echt zijn, door los te laten wat niet bij ons past, komen we dichter bij onszelf. En dit proces is spiritueel in zoverre dat we onszelf uiteindelijk diep van binnen ontmoeten als een geestelijk wezen.

Elke keer als we in contact komen met dingen die echt belangrijk voor ons zijn, als we naar ons hart luisteren of ons innerlijk weten volgen, zijn we in verbinding met dat wezenlijke in ons. Het geestelijke dus. En zeg nou zelf, is dit zweverig? Of is het juist iets fundamenteels in onszelf, dat aanvoelt als een stille zekerheid of kracht? Een drijfveer enerzijds en een terugvalbasis anderzijds. Een richtingwijzer, een ijkpunt. Een anker. Het geestelijke in ons is daarmee mischien wel het meest vaste en zekere dat we hebben in ons leven!

© Lusanne Hogeweg

Terug naar het overzicht

Waarom speelt het ego allerlei rollen?

Vanuit één niet-onderzochte veronderstelling,

éen fundamentele vergissing,

éen onbewuste gedachte:

"Ik ben niet goed genoeg"

~ Eckhart Tolle